Bergama Halı, Kilim ve Dokumaları

Bergama dokumaları, Bergama ve yöresinin en gelişmiş el zanaatlarından birisidir. Halı, kilim, çuval, heybe, torba, seccade gibi yünlü dokumalar, köy tezgâhlarında, kök boyalarıyla dokunmaktadır. Dünya çapında ün yapmış olan çeşitli renk ve özellikteki bergama halıları, etnografik açıdan oldukça değerlidir.

 

Batı Anadolu Bergama halıları, kullanılan renk, desen, biçim ve dokuma tekniğine göre; iki dönem hâlinde 18 ana başlıkta, 4 bölgede toplanmaktadır. Bu bölgeler:

 

  • Kozak Yöresi (Gubaş, Kılaz, Karaçeli, Yağcıbedir, Tahtacılar),

  • Yuntdağı Yöresi (Derici, Yüncü, Sarıkeçili, Maldan, Gaylan),

  • Yağcıbedir Yöresi  (Kocaoba, Yağcıbedir, Mazılı, Çağlan, Yenice, Samanlık, İslamlar, Kızılçukur, Demirciler, Kıroba, Çakırlar, Yanıgüde),

  • Karadağ Yöresi (Hardal, Kaan, Muslu, Çepni, Yağcıbedir).

 

Bergama halıları, çeşitli renk ve özelliklerinin yanı sıra öyküleri ile de ilgi çekmektedir. Özellikle "Kız Bergama" adı ile anılan halıları dokuyan Yağcı Bedir (Yaycı Bedir) Aşireti’nin öyküsü bahse konu halının içine sığdırılmıştır. Öyküye göre Yağcı Bedir Aşireti, Bergama Küçükkaya'da konakladığı dönemde aşiretin oğlu ile obanın güzel kızı birbirlerine âşık olur. Aşiretin Bey’i, kızı babasından ister; fakat kızın babası inat eder, kızını vermez. Bu durum kanlı bir kavgaya dönüşür. İki tarafın erkekleri savaşır, Bey’in oğlu bu kavgada ölür ve aşiret ikiye ayrılır.

 

Bunun üzerine erkek tarafı göç ederek Sındırgı yöresinde yeni üç köy kurarak buraya yerleşir. Diğer tarafta kız, büyük üzüntüyle evine kapanıp halı dokumaya başlar. Dokuduğu halılara şekillerle ve renklerle tüm duygularını yansıtarak acısını yaşar: Kırmızı, ayrılığı; siyah, üzüntüyü; beyaz, umudu; mavi, tükenmeyen umudu; dört nokta, aşkı engelleyen aile bireylerini; Süleyman Yıldızı, Bey'in oğlunu; burgular, gönül kilitlenmesini; çapalar, engellenme araçlarını; kırmızıdan pembeye geçiş, evlenme isteğini dile getirmektedir. Bu desen ve renklerle dokunan halılar “Kız Bergama” olarak adlandırılmaktadır.