Artemis Tapınağı

Selçuk / İzmir

Artemis Tapınağı

Antik dünyanın yedi harikasından biri olan Artemis Tapınağı, Efes (Ephesos) Antik Kenti'nin 1,5 kilometre kuzeydoğusunda yer alıyor. Bugün tapınaktan geriye pek bir şey kalmamış olsa da bulgulara göre ilk tapınak MÖ 680- 650 yıllarında yapılmış. Tapınaktan geriye kalan kabartmalı sütunlar ve arkaik sütun başlıkları günümüzde Londra British Museum'da sergileniyor.


The history

Ephesoslu Artemis'in Kutsal Tapınağı 1869'da J.T. Wood tarafından keşfedildi. Bunu 1904/05 yıllarında British Museum tarafından yürütülen kazılar (D.G. Hogarth - A. Henderson) ile 1965'ten itibaren A. Bammer yönetimindeki Avusturya Arkeoloji Enstitüsü'nün (ÖAI) avlu sunağı ve en eski kutsal yapıyı keşfi izledi.

En eski buluntular Geç Tunç Çağı'na ait; en geç Demir Çağı'nın başından (MÖ 11. yüzyılın sonu) itibaren bölge bu inanca hizmet etmekteydi. Kutsal yapının merkezinde batı doğrultulu, etrafı sütunlu galerilerle çevrelenmiş, birden çok yapı evresini tanımladığımız bir tapınak (peripteros) inşa edilmiş; bunların ardından mermerden çift peristasisli (dipteroi) iki adet peripteros tapınak inşa edilmiş. Bu peripteros düzenekli tapınakların en eskisi (günümüzde görülmemektedir) arkaik çağda ayakta olup 13,5 × 8,5 metre ebatlarındaydı. Taştan duvarları ve 4 × 8 düzeneğinde taş kaidelerin üzerinde duran ahşaptan sütunları bulunmaktaydı. İç kısımda altı sütunla çevrelenmiş dikdörtgen biçiminde bir baldakenin üzerinde ahşaptan bir kült heykeli durmaktaydı. MÖ 560'tan önce Lydialı Kral Kroisos'un da kısmen finanse ettiği mermerden birinci dipterosun inşasına başlandı. Yapının eni ancak 60 metre, uzunluğu ise 100 metreden fazla. Özgün haliyle, pek çoğu kabartmalarla bezeli 106 adet sütunu bulunuyordu. Duvarlar, daha eski bir peripterosu ve bunun doğu yarısında kült heykelini barındırmak amacıyla tapınakvari bir yapının temelinin kullanıldığı alanı çevreleyen üstü açık bir avluyu kuşatıyordu. Yalnızca sütunlu hol üzerinde çatı kornişi (geison) figürlü bir frizle bezeli bir dam bulunmaktaydı.

Arkaik tapınak MÖ 356'da Herostratos'un çıkardığı yangında yıkıldı. Hemen başlatılan yeni inşaatta bir önceki yapının figürlü simasına kadar başlıca yapı öğeleri tekrar edildi. Büyük bir olasılıkla 18,40 metre yükseklikte 127 sütunu vardı ve yüksek bir basamaklı temelin üzerinde (bir önceki yapının seviyesinden 2,70 metre daha yüksekte) durmaktaydı. İç kısımda bir merdiven bir önceki yapının seviyesine inilmesini sağlıyordu.

1973'te mimari bir deneme olarak çeşitli sütunların tamburları kullanılarak bir sütun dikildi. 4. yüzyıla ait özgün bir kaidenin üzerinde durmakta, onun altında ise 6. yüzyıla ait bir parça yer alıyor. Özgün sütunlar yaklaşık 4 metre kadar daha uzun. 4. yüzyıla ait tapınak platformunun temelinde Arkaik bir plinthosun üzerinde yer alan bir sütunun temel kalıntısı bir başka mimari deneme için işaretlenmiş. Arkaik tapınağın diğer gözle görülür kalıntıları batı yanda daha sonra üzeri kaplanmış güney yönlü çıkıntı yapan kısa bir duvar, bir avlu duvarının bölümleri ve bunun güney tarafında yatan bir kilise sütunu.

Comments

No comment left, would you like to comment?

Click to comment ...